Antes de los versos
Devanagari
Texto
Palabra por palabra
Traducción
Significado

CAPÍTULO 7

Descendientes del rey Māndhātā

En este capítulo se enumeran los descendientes del rey Māndhātā y, en relación con ello, se presentan también las historias de Purukutsa y de Hariścandra.
Entre los hijos de Māndhātā destacó Ambarīṣa, que fue padre de Yauvanāśva; el hijo de Yauvanāśva fue Hārīta. Estas son las tres personalidades más importantes de la dinastía de Māndhātā. Purukutsa, otro hijo de Māndhātā, se casó con Narmadā, la hermana de las serpientes (sarpa-gaṇa). Su hijo se llamó Trasaddasyu, cuyo hijo fue Anaraṇya. El hijo de Anaraṇya fue Haryaśva, el hijo de Haryaśva fue Prāruṇa, el hijo de Prāruṇa fue Tribandhana, y el hijo de Tribandhana fue Satyavrata, conocido también con el nombre de Triśaṅku. Triśaṅku fue maldecido por su padre por haber raptado a la hija de un brāhmaṇa, y se convirtió en un caṇḍāla, menos que un śūdra. Más tarde, por la influencia de Viśvāmitra, fue llevado a los planetas celestiales, pero, por influencia de los semidioses, cayó de nuevo. Viśvāmitra, sin embargo, con su propio poder, detuvo su caída. Triśaṅku fue padre de Hariścandra, quien, en cierta ocasión, celebró un rājasūya-yajña. Viśvāmitra, valiéndose de la astucia, se quedó con todas las posesiones de Hariścandra en calidad de dakṣiṇā, y castigó al rey de diversas maneras. Esto dio lugar a una disputa entre Viśvāmitra y Vasiṣṭha. Hariścandra no tenía hijos, pero, siguiendo el consejo de Nārada, adoró a Varuṇa. De esa forma tuvo un hijo, llamado Rohita. Hariścandra había prometido sacrificar a Rohita en un varuṇa-yajña, y Varuṇa le recordó repetidamente su promesa. Sin embargo, el rey, por cariño hacia su hijo, fue presentando argumentos para evitar sacrificarlo. Así pasó el tiempo, y el hijo creció. Para salvar su vida, el muchacho se armó de arco y flechas y se marchó al bosque. Mientras tanto, Hariścandra, en su casa, sufría de hidropesía debido a un ataque de Varuṇa. Al saber de los sufrimientos de su padre, Rohita quiso regresar a la capital, pero el rey Indra le advirtió de que no lo hiciese. Siguiendo las instrucciones de Indra, Rohita vivió en el bosque durante seis años, al cabo de los cuales regresó a su casa. Rohita compró a Śunaḥśepha, el segundo hijo de Ajīgarta, y lo entregó a su padre, Hariścandra, para que fuese el animal de sacrificio. De este modo se celebró el sacrificio, Varuṇa y los demás semidioses quedaron satisfechos, y Hariścandra se vio libre de su enfermedad. En aquel sacrificio, Viśvāmitra fue el sacerdote hotā, Jamadagni fue el adhvaryu, Vasiṣṭha el brahmā y Ayāsya el udgātā. El rey Indra, muy complacido con el sacrificio, dio a Hariścandra una cuadriga de oro, y Viśvāmitra le dio conocimiento trascendental. De este modo, Śukadeva Gosvāmī explica la forma en que Hariścandra alcanzó la perfección.
श्रीशुक उवाच
मान्धातु: पुत्रप्रवरो योऽम्बरीष: प्रकीर्तित: ।
पितामहेन प्रवृतो यौवनाश्वस्तु तत्सुत: ।
हारीतस्तस्य पुत्रोऽभून्मान्धातृप्रवरा इमे ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca
māndhātuḥ putra-pravaro
yo ’mbarīṣaḥ prakīrtitaḥ
pitāmahena pravṛto
yauvanāśvas tu tat-sutaḥ
hārītas tasya putro ’bhūn
māndhātṛ-pravarā ime

Palabra por palabra

śrī-śukaḥ uvācaŚrī Śukadeva Gosvāmī dijo; māndhātuḥde Māndhātā; putra-pravaraḥel importante hijo; yaḥaquel que; ambarīṣaḥcon el nombre de Ambarīṣa; prakīrtitaḥconocido; pitāmahenapor su abuelo Yuvanāśva; pravṛtaḥaceptado; yauvanāśvaḥllamado Yauvanāśva; tuy; tat-sutaḥel hijo de Ambarīṣa; hārītaḥllamado Hāritā; tasyade Yauvanāśva; putraḥel hijo; abhūtfueron; māndhātṛen la dinastía de Māndhātā; pravarāḥmuy importantes; imetodos ellos.

Traducción

Śukadeva Gosvāmī dijo: El más importante de los hijos de Māndhātā fue el conocido con el nombre de Ambarīṣa, que fue adoptado por su abuelo, Yuvanāśva. El hijo de Ambarīṣa fue Yauvanāśva, y el hijo de Yauvanāśva fue Hārīta. En la dinastía de Māndhātā, Ambarīṣa, Hārīta y Yauvanāśva tuvieron muchísima importancia.
नर्मदा भ्रातृभिर्दत्ता पुरुकुत्साय योरगै: ।
तया रसातलं नीतो भुजगेन्द्रप्रयुक्तया ॥ २ ॥
narmadā bhrātṛbhir dattā
purukutsāya yoragaiḥ
tayā rasātalaṁ nīto
bhujagendra-prayuktayā

Palabra por palabra

narmadāllamada Narmadā; bhrātṛbhiḥpor sus hermanos; dattāfue dada en caridad; purukutsāyaa Purukutsa; la cual; uragaiḥpor las serpientes (sarpa-gaṇa); tayāpor ella; rasātalama las regiones inferiores del universo; nītaḥfue llevado; bhujaga-indra-prayuktayāocupada por Vāsuki, el rey de las serpientes.

Traducción

Narmadā, la hermana de las serpientes, fue entregada a Purukutsa por sus hermanos. Vāsuki la envió para que se llevase a Purukutsa a las regiones inferiores del universo.

Significado

Antes de hablar de los descendientes de Purukutsa, el hijo de Māndhātā, Śukadeva Gosvāmī comienza por explicar el matrimonio de Purukutsa con Narmadā, que se vio inducida a llevarle a las regiones inferiores del universo.
गन्धर्वानवधीत् तत्र वध्यान् वै विष्णुशक्तिधृक् ।
नागाल्लब्धवर: सर्पादभयं स्मरतामिदम् ॥ ३ ॥
gandharvān avadhīt tatra
vadhyān vai viṣṇu-śakti-dhṛk
nāgāl labdha-varaḥ sarpād
abhayaṁ smaratām idam

Palabra por palabra

gandharvāna los habitantes de Gandharvaloka; avadhītmató; tatraallí (en las regiones inferiores del universo); vadhyānque merecieron la muerte; vaien verdad; viṣṇu-śakti-dhṛkdotado de poder por el Señor Viṣṇu; nāgātde las nāgas; labdha-varaḥhaber recibido una bendición; sarpātde las serpientes; abhayamseguridades; smaratāmde quienes recuerden; idamesta historia.

Traducción

En Rasātala, las regiones inferiores del universo, Purukutsa, dotado de poder por el Señor Viṣṇu, logró acabar con todos los gandharvas que merecieron la muerte. Las serpientes bendijeron a Purukutsa prometiendo que quien recuerde la historia de cómo fue llevado por Narmadā a las regiones inferiores del universo, estará a salvo de todo ataque de serpientes.
त्रसद्दस्यु: पौरुकुत्सो योऽनरण्यस्य देहकृत् ।
हर्यश्वस्तत्सुतस्तस्मात्प्रारुणोऽथ त्रिबन्धन: ॥ ४ ॥
trasaddasyuḥ paurukutso
yo ’naraṇyasya deha-kṛt
haryaśvas tat-sutas tasmāt
prāruṇo ’tha tribandhanaḥ

Palabra por palabra

trasaddasyuḥllamado Trasaddasyu; paurukutsaḥel hijo de Purukutsa; yaḥquien; anaraṇyasyade Anaraṇya; deha-kṛtel padre; haryaśvaḥllamado Haryaśva; tat-sutaḥel hijo de Anaraṇya; tasmātde él; prāruṇaḥllamado Prāruṇa; athaa continuación, de Prāruṇa; tribandhanaḥsu hijo, Tribandhana.

Traducción

El hijo de Purukutsa fue Trasaddasyu, que fue padre de Anaraṇya. El hijo de Anaraṇya fue Haryaśva, el padre de Prāruṇa. Prāruṇa fue padre de Tribandhana.
तस्य सत्यव्रत: पुत्रस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुत: ।
प्राप्तश्चाण्डालतां शापाद् गुरो: कौशिकतेजसा ॥ ५ ॥
सशरीरो गत: स्वर्गमद्यापि दिवि द‍ृश्यते ।
पातितोऽवाक् शिरा देवैस्तेनैव स्तम्भितो बलात् ॥ ६ ॥
tasya satyavrataḥ putras
triśaṅkur iti viśrutaḥ
prāptaś cāṇḍālatāṁ śāpād
guroḥ kauśika-tejasā
saśarīro gataḥ svargam
adyāpi divi dṛśyate
pātito ’vāk-śirā devais
tenaiva stambhito balāt

Palabra por palabra

tasyade Tribandhana; satyavrataḥllamado Satyavrata; putraḥel hijo; triśaṅkuḥcon el nombre Triśaṅku; itiasí; viśrutaḥfamoso; prāptaḥhubo obtenido; cāṇḍālatāmla categoría de un caṇḍāla, menos que un śūdra; śāpātde la maldición; guroḥde su padre; kauśika-tejasāpor el poder de Kauśika (Viśvāmitra); saśarīraḥcon su mismo cuerpo; gataḥfue; svargamal planeta celestial; adya apihasta hoy; divien el cielo; dṛśyatepuede ser visto; pātitaḥhabiendo caído; avāk-śirāḥcon la cabeza hacia abajo; devaiḥpor el poder de los semidioses; tenapor Viśvāmitra; evaen verdad; stambhitaḥestablecido; balātpor un poder superior.

Traducción

El hijo de Tribandhana fue Satyavrata, famoso con el nombre de Triśaṅku. Por haber raptado a la hija de un brāhmaṇa en su ceremonia de boda, su padre le maldijo a volverse un caṇḍāla, menos que un śūdra. Más tarde, por la influencia de Viśvāmitra, subió con su mismo cuerpo material al sistema planetario superior, los planetas celestiales, pero el poder de los semidioses le hizo caer de nuevo. Sin embargo, Viśvāmitra, con su poder, detuvo su caída. Aún hoy puede vérsele en el cielo, con la cabeza hacia abajo.
त्रैशङ्कवो हरिश्चन्द्रो विश्वामित्रवसिष्ठयो: ।
यन्निमित्तमभूद् युद्धं पक्षिणोर्बहुवार्षिकम् ॥ ७ ॥
traiśaṅkavo hariścandro
viśvāmitra-vasiṣṭhayoḥ
yan-nimittam abhūd yuddhaṁ
pakṣiṇor bahu-vārṣikam

Palabra por palabra

traiśaṅkavaḥel hijo de Triśaṅku; hariścandraḥllamado Hariścandra; viśvāmitra-vasiṣṭhayoḥentre Viśvāmitra y Vasiṣṭha; yat-nimittama causa de Hariścandra; abhūthubo; yuddhamuna gran lucha; pakṣiṇoḥambos transformados en aves; bahu-vārṣikampor muchos años.

Traducción

El hijo de Triśaṅku fue Hariścandra. Hariścandra fue la causa de una disputa entre Viśvāmitra y Vasiṣṭha, que, transformados en aves, lucharon entre sí durante muchos años.

Significado

Viśvāmitra y Vasiṣṭha siempre estaban enemistados. En el pasado, Viśvāmitra, que era kṣatriya, se sometió a rigurosas austeridades porque quería ser brāhmaṇa, pero Vasiṣṭha no estaba dispuesto a aceptarle. Debido a esto, entre ellos siempre había motivos de discordia. Más tarde, sin embargo, Vasiṣṭha aceptó a Viśvāmitra, pues apreció en él la virtud del perdón. En cierta ocasión, Hariścandra celebró un yajña en el que Viśvāmitra actuó como sacerdote. Pero Viśvāmitra se enfadó con él y le quitó todas sus posesiones, diciendo que eran la donación que le correspondía como dakṣiṇā. Ese acto, que no fue del agrado de Vasiṣṭha, dio lugar a un nuevo enfrentamiento. El conflicto fue tan grave que llegaron al punto de maldecirse. Uno dijo: «¡Conviértete en pájaro!», y el otro respondió: «¡Transfórmate en pato!». Así, transformados en aves, lucharon durante años a causa de Hariścandra. Hemos hablado ya de Saubhari, el gran yogī místico que cayó víctima de la complacencia sensorial, y ahora encontramos a dos grandes sabios de la talla de Vasiṣṭha y Viśvāmitra transformados en pájaros. Así es el mundo material. Ābrahma-bhuvanāl lokāḥ punar āvartino 'rjuna. Mientras estemos en este mundo, en este universo material, y aunque poseamos las cualidades materiales más elevadas, tendremos que sufrir las miserias del nacimiento, la muerte, la vejez y las enfermedades (janma-mṛtyu-jarā-vyādhi). Por esa razón, Kṛṣṇa dice que el mundo material es sencillamente miserable (duḥkhālayam aśāśvatam). El Bhāgavatam dice: padaṁ padaṁ yad vipadām: Hay peligro a cada paso. El movimiento para la conciencia de Kṛṣṇa, que ofrece al ser humano la oportunidad de salir del mundo material por el simple hecho de cantar el mantra Hare Kṛṣṇa, es, por lo tanto, la mayor bendición para la sociedad humana.
सोऽनपत्यो विषण्णात्मा नारदस्योपदेशत: ।
वरुणं शरणं यात: पुत्रो मे जायतां प्रभो ॥ ८ ॥
so ’napatyo viṣaṇṇātmā
nāradasyopadeśataḥ
varuṇaṁ śaraṇaṁ yātaḥ
putro me jāyatāṁ prabho

Palabra por palabra

saḥHariścandra; anapatyaḥque no tenía hijos; viṣaṇṇa-ātmāmuy triste por ello; nāradasyade Nārada; upadeśataḥpor el consejo; varuṇamen Varuṇa; śaraṇam yātaḥse refugió; putraḥun hijo; mede mí; jāyatāmque nazca; prabho¡oh, mi señor!.

Traducción

Hariścandra vivía muy triste porque no tenía hijos. Pero un día, por consejo de Nārada, se refugió en Varuṇa y le dijo: «Mi señor, no tengo hijos. ¿Tendrías la bondad de darme uno?».
यदि वीरो महाराज तेनैव त्वां यजे इति ।
तथेति वरुणेनास्य पुत्रो जातस्तु रोहित: ॥ ९ ॥
yadi vīro mahārāja
tenaiva tvāṁ yaje iti
tatheti varuṇenāsya
putro jātas tu rohitaḥ

Palabra por palabra

yadisi; vīraḥhay un hijo; mahārāja¡oh, Mahārāja Parīkṣit!; tena evaincluso con ese hijo; tvāma ti; yajeofreceré sacrificio; itiasí; tathācomo tú desees; itiasí aceptado; varuṇenapor Varuṇa; asyade Mahārāja Hariścandra; putraḥun hijo; jātaḥnació; tuen verdad; rohitaḥllamado Rohita.

Traducción

¡Oh, rey Parīkṣit!, Hariścandra pidió a Varuṇa: «Mi señor, si tengo un hijo, te lo ofreceré en un sacrificio para satisfacerte». Cuando Hariścandra dijo esto, Varuṇa contestó: «Que así sea». Gracias a la bendición de Varuṇa, Hariścandra engendró un hijo, al que llamó Rohita.
जात: सुतो ह्यनेनाङ्ग मां यजस्वेति सोऽब्रवीत् ।
यदा पशुर्निर्दश: स्यादथ मेध्यो भवेदिति ॥ १० ॥
jātaḥ suto hy anenāṅga
māṁ yajasveti so ’bravīt
yadā paśur nirdaśaḥ syād
atha medhyo bhaved iti

Palabra por palabra

jātaḥha nacido; sutaḥun hijo; hien verdad; anenacon este hijo; aṅga¡oh, Hariścandra!; māma mí; yajasvaofrece sacrificio; itiasí; saḥél, Varuṇa; abravītdijo; yadācuando; paśuḥun animal; nirdaśaḥha pasado diez días; syātdebe volverse; athaentonces; medhyaḥadecuado para ser ofrecido en sacrificio; bhavetse vuelve; itiasí (Hariścandra dijo).

Traducción

Cuando el niño nació, Varuṇa fue a ver a Hariścandra y le dijo: «Ya tienes un hijo. Ahora puedes ofrecerme un sacrificio con él». Como respuesta, Hariścandra dijo: «Hasta que no pasan diez días desde su nacimiento, un animal no es apto para ser sacrificado».
निर्दशे च स आगत्य यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् ।
दन्ता: पशोर्यज्जायेरन्नथ मेध्यो भवेदिति ॥ ११ ॥
nirdaśe ca sa āgatya
yajasvety āha so ’bravīt
dantāḥ paśor yaj jāyerann
atha medhyo bhaved iti

Palabra por palabra

nirdaśepasados diez días; catambién; saḥél, Varuṇa; āgatyavenir; yajasvaahora sacrifica; itiasí; āhadijo; saḥél, Hariścandra; abravītcontestó; dantāḥlos dientes; paśoḥdel animal; yatcuando; jāyeranhayan aparecido; athaentonces; medhyaḥapto para ser sacrificado; bhavetse volverá; itiasí.

Traducción

Pasados diez días, Varuṇa volvió y dijo a Hariścandra: «Ya puedes ofrecerme el sacrificio». Hariścandra contestó: «El animal no es lo bastante puro hasta que no le salen los dientes. Es entonces cuando puede realizarse el sacrificio».
दन्ता जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् ।
यदा पतन्त्यस्य दन्ता अथ मेध्यो भवेदिति ॥ १२ ॥
dantā jātā yajasveti
sa pratyāhātha so ’bravīt
yadā patanty asya dantā
atha medhyo bhaved iti

Palabra por palabra

dantāḥlos dientes; jātāḥhan salido; yajasvaahora sacrifica; itiasí; saḥél, Varuṇa; pratyāhadijo; athaacto seguido; saḥél, Hariścandra; abravītcontestó; yadācuando; patanticaigan; asyasus; dantāḥdientes; athaentonces; medhyaḥapto para el sacrificio; bhavetse volverá; itiasí.

Traducción

Cuando el niño ya tenía dientes, Varuṇa volvió y dijo a Hariścandra: «Ahora el animal ya tiene dientes, y tú puedes celebrar el sacrificio». Hariścandra contestó: «Será apto para el sacrificio cuando se le hayan caído todos los dientes».
पशोर्निपतिता दन्ता यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् ।
यदा पशो: पुनर्दन्ता जायन्तेऽथ पशु: शुचि: ॥ १३ ॥
paśor nipatitā dantā
yajasvety āha so ’bravīt
yadā paśoḥ punar dantā
jāyante ’tha paśuḥ śuciḥ

Palabra por palabra

paśoḥdel animal; nipatitāḥhan caído; dantāḥlos dientes; yajasvaahora sacrifica; itiasí; āhadijo (Varuṇa); saḥél, Hariścandra; abravītcontestó; yadācuando; paśoḥdel animal; punaḥde nuevo; dantāḥlos dientes; jāyantesalen; athaentonces; paśuḥel animal; śuciḥestá purificado para el sacrificio.

Traducción

Cuando al niño se le cayeron los dientes, Varuṇa regresó y dijo a Hariścandra: «Los dientes del animal ya se han caído, y tú puedes celebrar el sacrificio». Pero Hariścandra contestó: «Cuando le hayan salido los nuevos dientes, el animal será lo bastante puro como para sacrificarlo».
पुनर्जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् ।
सान्नाहिको यदा राजन् राजन्योऽथ पशु: शुचि: ॥ १४ ॥
punar jātā yajasveti
sa pratyāhātha so ’bravīt
sānnāhiko yadā rājan
rājanyo ’tha paśuḥ śuciḥ

Palabra por palabra

punaḥde nuevo; jātāḥhan salido; yajasvaahora ofrece el sacrificio; itiasí; saḥél, Varuṇa; pratyāhacontestó; athaa continuación; saḥél, Hariścandra; abravītdijo; sānnāhikaḥcapaz de armarse con un escudo; yadācuando; rājan¡oh, rey Varuṇa!; rājanyaḥel kṣatriya; athaentonces; paśuḥel animal de sacrificio; śuciḥqueda purificado.

Traducción

Cuando el niño tuvo completa de nuevo su dentadura, Varuṇa fue a ver a Hariścandra y le dijo: «Ya puedes celebrar el sacrificio». Pero Hariścandra le contestó: «¡Oh, rey!, el animal de sacrificio estará purificado cuando sea un kṣatriya capaz de protegerse con un escudo en la lucha contra el enemigo».
इति पुत्रानुरागेण स्‍नेहयन्त्रितचेतसा ।
कालं वञ्चयता तं तमुक्तो देवस्तमैक्षत ॥ १५ ॥
iti putrānurāgeṇa
sneha-yantrita-cetasā
kālaṁ vañcayatā taṁ tam
ukto devas tam aikṣata

Palabra por palabra

itide este modo; putra-anurāgeṇapor afecto hacia el hijo; sneha-yantrita-cetasācon la mente dominada por ese afecto; kālamtiempo; vañcayatāengañando; tama él; tameso; uktaḥdijo; devaḥel semidiós Varuṇa; tama él, Hariścandra; aikṣataesperó por el cumplimiento de la promesa.

Traducción

Hariścandra estaba, ciertamente, muy apegado a su hijo, y, llevado por ese afecto, pidió al semidiós Varuṇa que esperase. Varuṇa esperó y esperó la llegada del momento adecuado.
रोहितस्तदभिज्ञाय पितु: कर्म चिकीर्षितम् ।
प्राणप्रेप्सुर्धनुष्पाणिररण्यं प्रत्यपद्यत ॥ १६ ॥
rohitas tad abhijñāya
pituḥ karma cikīrṣitam
prāṇa-prepsur dhanuṣ-pāṇir
araṇyaṁ pratyapadyata

Palabra por palabra

rohitaḥel hijo de Hariścandra; tateste hecho; abhijñāyahaber entendido perfectamente; pituḥde su padre; karmaacto; cikīrṣitamque ya estaba realizando; prāṇa-prepsuḥcon el deseo de salvar su vida; dhanuḥ-pāṇiḥcon su arco y flechas; araṇyamal bosque; pratyapadyatase fue.

Traducción

Rohita se dio cuenta de que su padre pretendía ofrecerle como animal de sacrificio. Así, para salvarse de la muerte, se armó de arco y flechas y huyó al bosque.
पितरं वरुणग्रस्तं श्रुत्वा जातमहोदरम् ।
रोहितो ग्राममेयाय तमिन्द्र: प्रत्यषेधत ॥ १७ ॥
pitaraṁ varuṇa-grastaṁ
śrutvā jāta-mahodaram
rohito grāmam eyāya
tam indraḥ pratyaṣedhata

Palabra por palabra

pitaramacerca de su padre; varuṇa-grastamhaber sido atacado por Varuṇa con hidropesía; śrutvāal escuchar; jātahabía crecido; mahā-udaramabdomen hinchado; rohitaḥsu hijo Rohita; grāmam eyāyaquiso regresar a la capital; tama él (a Rohita); indraḥel rey Indra; pratyaṣedhataprohibió ir allí.

Traducción

Cuando escuchó que su padre estaba sufriendo de hidropesía a causa de Varuṇa, y que tenía el abdomen muy hinchado, Rohita quiso regresar a la capital, pero el rey Indra se lo prohibió.
भूमे: पर्यटनं पुण्यं तीर्थक्षेत्रनिषेवणै: ।
रोहितायादिशच्छक्र: सोऽप्यरण्येऽवसत् समाम् ॥ १८ ॥
bhūmeḥ paryaṭanaṁ puṇyaṁ
tīrtha-kṣetra-niṣevaṇaiḥ
rohitāyādiśac chakraḥ
so ’py araṇye ’vasat samām

Palabra por palabra

bhūmeḥde la superficie del mundo; paryaṭanamviajar; puṇyamlugares sagrados; tīrtha-kṣetralugares de peregrinaje; niṣevaṇaiḥpor servir, o ir a esos lugares y regresar; rohitāyaa Rohita; ādiśatordenó; śakraḥel rey Indra; saḥél, Rohita; apitambién; araṇyeen el bosque; avasatvivió; samāmdurante un año.

Traducción

El rey Indra aconsejó a Rohita que fuese de peregrinación a diversos lugares sagrados, pues esas actividades son realmente piadosas. Siguiendo su instrucción, Rohita se retiró al bosque por un año.
एवं द्वितीये तृतीये चतुर्थे पञ्चमे तथा ।
अभ्येत्याभ्येत्य स्थविरो विप्रो भूत्वाह वृत्रहा ॥ १९ ॥
evaṁ dvitīye tṛtīye
caturthe pañcame tathā
abhyetyābhyetya sthaviro
vipro bhūtvāha vṛtra-hā

Palabra por palabra

evamde ese modo; dvitīyeal segundo año; tṛtīyeal tercer año; caturtheal cuarto año; pañcameal quinto año; tathāasí como; abhyetyavenir ante él; abhyetyavenir de nuevo ante él; sthaviraḥun hombre muy anciano; vipraḥun brāhmaṇa; bhūtvāasí transformado; āhadijo; vṛtra-Indra.

Traducción

Fue así como, al final de los años segundo, tercero, cuarto y quinto, cada vez que Rohita quería regresar a la capital, el rey del cielo, Indra, iba a verle en la forma de un anciano brāhmaṇa y le decía que no regresara, repitiendo las mismas palabras que el año anterior.
षष्ठं संवत्सरं तत्र चरित्वा रोहित: पुरीम् ।
उपव्रजन्नजीगर्तादक्रीणान्मध्यमं सुतम् ।
शुन:शेफं पशुं पित्रे प्रदाय समवन्दत ॥ २० ॥
ṣaṣṭhaṁ saṁvatsaraṁ tatra
caritvā rohitaḥ purīm
upavrajann ajīgartād
akrīṇān madhyamaṁ sutam
śunaḥśephaṁ paśuṁ pitre
pradāya samavandata

Palabra por palabra

ṣaṣṭhamel sexto; saṁvatsaramaño; tatraen el bosque; caritvāvagar; rohitaḥel hijo de Hariścandra; purīmen su capital; upavrajanfue allí; ajīgartātde Ajīgarta; akrīṇātcompró; madhyamamel segundo; sutamhijo; śunaḥśephamcuyo nombre era Śunaḥśepha; paśumpara usar como animal de sacrificio; pitrea su padre; pradāyaofreciendo; samavandataofreció respetuosas reverencias.

Traducción

Entonces, tras seis años de vagar por el bosque, Rohita regresó a la capital de su padre. Compró a Ajīgarta su segundo hijo, Śunaḥśepha, y fue a ver a su padre, Hariścandra; tras ofrecerle respetuosas reverencias, le ofreció a Śunaḥśepha para que lo usase como animal en el sacrificio.

Significado

Parece ser que, en aquellos días, podían comprarse hombres para lo que fuese necesario. Hariścandra necesitaba una persona para utilizarla como animal de sacrificio en el yajña y, de ese modo, cumplir la promesa hecha a Varuṇa; para ello, su hijo compró un hombre puesto en venta por otro hombre. Los sacrificios humanos y el comercio de esclavos ya existían hace millones de años. En verdad, han existido desde tiempo inmemorial.
तत: पुरुषमेधेन हरिश्चन्द्रो महायशा: ।
मुक्तोदरोऽयजद् देवान् वरुणादीन् महत्कथ: ॥ २१ ॥
tataḥ puruṣa-medhena
hariścandro mahā-yaśāḥ
muktodaro ’yajad devān
varuṇādīn mahat-kathaḥ

Palabra por palabra

tataḥa continuación; puruṣa-medhenapor sacrificar un hombre en el yajña; hariścandraḥel rey Hariścandra; mahā-yaśāḥmuy famoso; mukta-udaraḥquedó libre de hidropesía; ayajatofreció sacrificios; devāna los semidioses; varuṇa-ādīnencabezados por Varuṇa y otros; mahat-kathaḥfamoso en la historia con otras personalidades excelsas.

Traducción

En los grandes sacrificios que celebró a continuación, el famoso rey Hariścandra, una personalidad histórica excelsa, sacrificó un hombre y complació a todos los semidioses. De ese modo quedó curada la hidropesía que Varuṇa le había causado.
विश्वामित्रोऽभवत् तस्मिन् होता चाध्वर्युरात्मवान् ।
जमदग्निरभूद् ब्रह्मा वसिष्ठोऽयास्य: सामग: ॥ २२ ॥
viśvāmitro ’bhavat tasmin
hotā cādhvaryur ātmavān
jamadagnir abhūd brahmā
vasiṣṭho ’yāsyaḥ sāma-gaḥ

Palabra por palabra

viśvāmitraḥel gran sabio y místico Viśvāmitra; abhavatactuó como; tasminen aquel gran sacrificio; hotāel sumo sacerdote que ofrecía oblaciones; catambién; adhvaryuḥla persona que recita himnos del Yajur Veda y ejecuta ceremonias rituales; ātmavānplenamente autorrealizado; jamadagniḥJamadagni; abhūtfue; brahmācomo brāhmaṇa principal; vasiṣṭhaḥel gran sabio; ayāsyaḥotro gran sabio; sāma-gaḥocupado en recitar los mantras del Sāma Veda.

Traducción

En aquel gran sacrificio humano, Viśvāmitra fue el sumo sacerdote encargado de ofrecer oblaciones; Jamadagni, un alma perfecta y autorrealizada, tuvo la responsabilidad de cantar los mantras del Yajur Veda, Vasiṣṭha fue el sacerdote brahmínico principal, y el sabio Ayāsya recitó los himnos del Sāma Veda.
तस्मै तुष्टो ददाविन्द्र: शातकौम्भमयं रथम् ।
शुन:शेफस्य माहात्म्यमुपरिष्टात् प्रचक्ष्यते ॥ २३ ॥
tasmai tuṣṭo dadāv indraḥ
śātakaumbhamayaṁ ratham
śunaḥśephasya māhātmyam
upariṣṭāt pracakṣyate

Palabra por palabra

tasmaia él, el rey Hariścandra; tuṣṭaḥmuy complacido; dadauentregó; indraḥel rey del cielo; śātakaumbha-mayamhecha de oro; rathamuna cuadriga; śunaḥśephasyaacerca de Śunaḥśepha; māhātmyamlas glorias; upariṣṭāten el relato acerca de los hijos de Viśvāmitra; pracakṣyatese narrarán.

Traducción

El rey Indra, muy complacido con Hariścandra, le regaló una cuadriga de oro. Las glorias de Śunaḥśepha se expondrán cuando se hable del hijo de Viśvāmitra.
सत्यं सारं धृतिं द‍ृष्ट्वा सभार्यस्य च भूपते: ।
विश्वामित्रो भृशं प्रीतो ददावविहतां गतिम् ॥ २४ ॥
satyaṁ sāraṁ dhṛtiṁ dṛṣṭvā
sabhāryasya ca bhūpateḥ
viśvāmitro bhṛśaṁ prīto
dadāv avihatāṁ gatim

Palabra por palabra

satyamveracidad; sāramfirmeza; dhṛtimclemencia; dṛṣṭvāpor ver; sa-bhāryasyacon su esposa; cay; bhūpateḥde Mahārāja Hariścandra; viśvāmitraḥel gran sabio Viśvāmitra; bhṛśammucho; prītaḥcomplacido; dadaule dio; avihatām gatimconocimiento imperecedero.

Traducción

El gran sabio Viśvāmitra vio que Mahārāja Hariścandra y su esposa eran fieles a la verdad, clementes y preocupados por la esencia. Debido a ello, les otorgó conocimiento imperecedero para el cumplimiento de la misión humana.
मन: पृथिव्यां तामद्भ‍िस्तेजसापोऽनिलेन तत् ।
खे वायुं धारयंस्तच्च भूतादौ तं महात्मनि ।
तस्मिञ्ज्ञानकलां ध्यात्वा तयाज्ञानं विनिर्दहन् ॥ २५ ॥
हित्वा तां स्वेन भावेन निर्वाणसुखसंविदा ।
अनिर्देश्याप्रतर्क्येण तस्थौ विध्वस्तबन्धन: ॥ २६ ॥
manaḥ pṛthivyāṁ tām adbhis
tejasāpo ’nilena tat
khe vāyuṁ dhārayaṁs tac ca
bhūtādau taṁ mahātmani
tasmiñ jñāna-kalāṁ dhyātvā
tayājñānaṁ vinirdahan
hitvā tāṁ svena bhāvena
nirvāṇa-sukha-saṁvidā
anirdeśyāpratarkyeṇa
tasthau vidhvasta-bandhanaḥ

Palabra por palabra

manaḥla mente (llena de deseos materiales de comer, dormir, aparearse y defenderse); pṛthivyāmen la tierra; tāmeso; adbhiḥcon agua; tejasāy con fuego; apaḥel agua; anilenaen el fuego; tateso; kheen el cielo; vāyumel aire; dhārayanamalgamar; tateso; catambién; bhūta-ādauen el ego falso, origen de la existencia material; tameso (el ego falso); mahā-ātmanien el mahat-tattva, la energía material total; tasminen la energía material total; jñāna-kalāmel conocimiento espiritual y sus diversas ramas; dhyātvāpor meditar; tayācon ese proceso; ajñānamla ignorancia; vinirdahanespecíficamente sometidas; hitvāabandonar; tāmambición material; svenacon autorrealización; bhāvenacon servicio devocional; nirvāṇa-sukha-saṁvidācon bienaventuranza trascendental, poniendo fin a la existencia material; anirdeśyaimperceptible; apratarkyeṇainconcebible; tasthaupermaneció; vidhvastaliberado por completo de; bandhanaḥel cautiverio material.

Traducción

Mahārāja Hariścandra purificó, en primer lugar, su mente, que estaba llena de disfrute material, amalgamándola con la tierra. Luego amalgamó la tierra con el agua, el agua con el fuego, el fuego con el aire, y el aire con el cielo. A continuación, amalgamó el cielo con la energía material total, y la energía material total con el conocimiento espiritual. Ese conocimiento espiritual es la comprensión de que nuestro ser es parte del Señor Supremo. Cuando el alma espiritual autorrealizada se ocupa en el servicio del Señor, es eternamente imperceptible e inconcebible. Así establecida en el conocimiento espiritual, se libera por completo del cautiverio material.

Significado

Así terminan los significados de Bhaktivedanta correspondientes al capítulo séptimo del Canto Noveno del Śrīmad-Bhāgavatam, titulado «Descendientes del rey Māndhātā».