Trzy Siły Natury Materialnej

ZNACZENIE:
 
Od Rozdziału Siódmego do końca Rozdziału Dwunastego Śrī Kṛṣṇa szczegółowo objawia Absolutną Prawdę, Najwyższą Osobę Boga. W tym rozdziale Najwyższy Pan kontynuuje proces oświecania Arjuny. Jeśli ktoś zrozumie ten rozdział przez filozoficzne spekulacje, to dojdzie on do zrozumienia służby oddania. Rozdział Trzynasty wyraźnie tłumaczy, iż przez pokorne rozwijanie wiedzy można uwolnić się z sideł materialnego świata. Wyjaśnia on również, że przyczyną niewoli żywej istoty w tym świecie materialnym jest jej związek z siłami natury materialnej. Teraz zaś Najwyższa Osoba tłumaczy, czym są siły natury materialnej, na czym polega ich działanie, w jaki sposób związują one żywą istotę i w jaki sposób wyzwalają. Według orzeczenia Najwyższego Pana, wiedza wyjaśniona w tym rozdziale jest wyższa od tej, która podana została dotychczas w rozdziałach wcześniejszych. To właśnie dzięki zrozumieniu tej wiedzy, różni wielcy mędrcy osiągnęli doskonałość i przenieśli się do świata duchowego. Teraz Pan tłumaczy tę samą wiedzę dokładniej. Jest to wiedza o wiele wyższa od wszystkich innych procesów wiedzy wytłumaczonych do tej pory. Poznawszy ją, wielu osiągnęło doskonałość. Należy więc oczekiwać, że każdy, kto zrozumie ten Rozdział Czternasty, osiągnie doskonałość.

ZNACZENIE:
 
Osoba, która zdobyła doskonałą wiedzę transcendentalną, wyzwoliwszy się tym samym z koła narodzin i śmierci, osiąga jakościową równość z Najwyższą Osobą Boga. Nie traci jednakże swojej tożsamości jako dusza indywidualna. Literatura wedyjska informuje, że dusze wyzwolone, które osiągnęły transcendentalne planety w niebie duchowym, zawsze oglądają lotosowe stopy Najwyższego Pana, pełniąc transcendentalną służbę miłości dla Niego. Więc nawet po wyzwoleniu wielbiciele Pana nie tracą swojej indywidualnej tożsamości.

Na ogół każda wiedza, którą otrzymujemy w tym materialnym świecie, jest zanieczyszczona przez trzy siły materialnej natury. Lecz istnieje też wiedza inna, wolna od tego skażenia, która nazywana jest wiedzą transcendentalną. Kto utwierdzony jest w tej wiedzy, ten znajduje się na tej samej platformie co Najwyższa Osoba. Osoby nie mające żadnej wiedzy o niebie duchowym utrzymują, że po uwolnieniu się od materialnych czynności tej materialnej formy, duchowa tożsamość jest pozbawiona formy i różnorodności. Jednakże, tak jak w tym świecie istnieje materialna różnorodność, podobnie też różnorodność istnieje w świecie duchowym. Osoby nie mające wiedzy o tym uważają, że egzystencja duchowa jest przeciwieństwem różnorodności materialnej. W rzeczywistości jednak, w świecie duchowym otrzymujemy formę duchową. Są tam również duchowe zajęcia, i ta duchowa sytuacja zwana jest życiem w oddaniu. Istnieje tam nieskażona atmosfera i wszyscy są równi jakościowo z Najwyższym Panem. Aby zdobyć taką wiedzę, należy rozwinąć w sobie wszystkie cechy duchowe. Kto zatem rozwija te cechy duchowe, nie jest poruszany przez stworzenie czy zniszczenie tego świata materialnego.

ZNACZENIE:
 
Jest to wytłumaczenie tego świata: przyczyną wszystkiego, co tutaj ma miejsce, jest kombinacja kṣetra i kṣetra-jña, ciała i duszy. To połączenie materialnej natury i żywej istoty jest możliwe dzięki Samemu Najwyższemu Panu. Mahat-tattva jest główną przyczyną całej kosmicznej manifestacji, a cała substancja tej materialnej przyczyny, w której są trzy siły natury materialnej, jest czasami nazywana Brahmanem. Najwyższa Osoba Boga zapładnia tę całą substancję i w ten sposób powstaje niezliczona ilość wszechświatów. Ten ogół substancji materialnej, mahat-tattva, opisany jest w literaturze wedyjskiej jako Brahman: tasmād etad brahma nāma-rūpam annaṁ ca jāyate (Muṇḍaka Upaniṣad 1.1.19). Najwyższa Osoba Boga zapładnia tego Brahmana nasieniem żywych istot. Dwadzieścia cztery elementy, zaczynając od ziemi, wody, ognia i powietrza, wszystkie są energią materialną i stanowią to, co jest nazywane mahad brahma, czyli wielkim Brahmanem, naturą materialną. Jak zostało to wyjaśnione w Rozdziale Siódmym, poza tą naturą jest jeszcze inna, wyższa natura – żywa istota. Z woli Najwyższej Osoby Boga natura materialna została połączona z naturą wyższą. I od tego czasu z tej natury materialnej rodzą się wszystkie żywe istoty.

Skorpion składa swoje jajka w ryżu, dlatego czasami mówi się, że skorpion rodzi się w ryżu. Lecz to nie ryż jest przyczyną narodzin skorpiona. W rzeczywistości jaja zostały złożone przez matkę. Podobnie też i natura materialna nie jest przyczyną narodzin żywych istot. Nasienia dostarcza Najwyższa Osoba Boga, a żywe istoty tylko wydają się być produktami natury materialnej. Wszystkie one otrzymują różnorodne ciała stworzone przez naturę materialną, odpowiadające ich przeszłym czynom. W zależności od swojego przeszłego postępowania mogą one doznawać radości lub cierpienia. Tak więc to Pan jest przyczyną wszystkich przejawień żywych istot w tym materialnym świecie.

ZNACZENIE:
 
Werset ten mówi wyraźnie, że Najwyższa Osoba Boga, Kṛṣṇa, jest pierwotnym ojcem wszystkich żywych istot. Żywe istoty są połączeniem natury materialnej z naturą duchową. Takie istoty przebywają nie tylko na tej planecie, ale i na każdej innej, nawet na najwyższej, gdzie mieszka Brahma. Żywe istoty znajdują się wszędzie, wewnątrz ziemi, w wodzie, a nawet w ogniu. Przyczyną tych wszystkich przejawień jest matka, natura materialna, i proces dostarczania nasienia przez Kṛṣṇę. Wyjaśnienie tego jest takie, że żywe istoty, zaszczepione w naturę materialną, wyłaniają się i kształtują w czasie stworzenia odpowiednio do swoich przeszłych czynów.

ZNACZENIE:
 
Żywa istota, jako że jest transcendentalna, nie ma nic wspólnego z tą materialną naturą. Jednakże, będąc uwarunkowaną przez ten materialny świat, działa pod wpływem trzech sił natury. Żywe istoty – mające różne rodzaje ciał, znajdujące się pod wpływem różnych cech natury materialnej – skłonne są do działania zgodnie z tą naturą. I to właśnie jest przyczyną różnych odmian doświadczanego przez nie szczęścia i nieszczęścia.

ZNACZENIE:
 
Są różne typy żywych istot uwarunkowanych przez naturę materialną. Ktoś jest szczęśliwy, ktoś inny jest bardzo aktywny, a jeszcze ktoś bezradny. Te wszystkie typy objawów psychologicznych są podstawą uwarunkowanej pozycji żywej istoty w przyrodzie. Ten dział Bhagavad-gīty tłumaczy różne rodzaje uwarunkowań. Najpierw rozważana jest siła dobroci. Efektem rozwijania cechy dobroci w tym materialnym świecie jest osiągnięcie mądrości większej niż ta, którą posiadają osoby uwarunkowane w inny sposób. Na człowieka w sile dobroci nie oddziaływują tak bardzo nieszczęścia materialne i ma on świadomość postępu w wiedzy materialnej. Typowym przykładem takiego człowieka jest bramin, który powinien być usytuowany w sile dobroci. Uczucie szczęścia odczuwane przez tego rodzaju ludzi jest wynikiem zrozumienia, że w sile dobroci jest się bardziej lub mniej wolnym od następstw grzechów. Literatura wedyjska mówi, że siła dobroci oznacza większą wiedzę i większe odczucie szczęścia.

Ale zła strona tego jest taka, że kiedy żywa istota jest pod wpływem tej siły, to ma ona skłonność do uważania się za zaawansowaną w wiedzy i lepszą od innych. I w ten sposób jest ona uwarunkowana. Najlepszym przykładem są naukowcy i filozofowie: każdy dumny jest ze swojej wiedzy, i ponieważ na ogół polepszają oni swoje warunki bytowe, odczuwają pewien rodzaj materialnego szczęścia. Przez to odczucie wyższego szczęścia w życiu uwarunkowanym zostają oni związani siłą dobroci. Wskutek tego pociąga ich działanie w tej sile. I tak długo jak znajdują się pod urokiem tego rodzaju pracy, tak długo muszą przyjmować pewne typy ciał odpowiadające tej sile natury. W takiej sytuacji nie mają szansy na wyzwolenie, czyli przeniesienie się do świata duchowego. Ktoś może wielokrotnie być filozofem, naukowcem albo poetą i wciąż na nowo być uwikłanym w ten sam, pełen niedoli proces narodzin i śmierci. Ale z powodu złudzenia pod wpływem energii materialnej ten rodzaj życia jest uważany za przyjemny.

ZNACZENIE:
 
Siła pasji charakteryzuje się wzajemnym pociągiem kobiety i mężczyzny. Kobieta przyciągana jest przez mężczyznę, mężczyzna przyciągany jest przez kobietę. To nazywa się siłą pasji. I kiedy siła ta wzrasta, rozwija się żądza przyjemności materialnych, czyli pragnienie zadowalania zmysłów. Do takiego zadowalania zmysłów, człowiek będący pod wpływem siły pasji pragnie szacunku społecznego czy narodowego, chce mieć szczęśliwą rodzinę, dzieci, żonę, dom itd. Są to rezultaty siły pasji. Dopóki człowiek ubiega się o te rzeczy, dopóty musi ciężko pracować. Dlatego przywiązuje się do owoców swojej pracy i w ten sposób praca ta wiąże go. Musi pracować po to, aby zadowolić żonę, dzieci i społeczeństwo, i utrzymać swój prestiż. Zatem cały materialny świat znajduje się mniej lub bardziej pod wpływem siły pasji. Według kryteriów tej siły, współczesna cywilizacja uważana jest za bardzo zaawansowaną. W przeszłości zaś cywilizację uważano za bardzo zaawansowaną, jeśli była w sile dobroci. Jeśli nie ma wyzwolenia dla tych, którzy są w sile dobroci, to cóż dopiero mówić o tych uwikłanych w siłę pasji?

ZNACZENIE:
 
W wersecie tym duże znaczenie ma specyficzne zastosowanie słowa tu. Oznacza to, że siła ignorancji jest cechą właściwą dla wcielonej duszy. Siła ignorancji jest przeciwieństwem siły dobroci. W sile dobroci, przez kultywowanie wiedzy, można zrozumieć prawdziwą postać rzeczy, lecz siła ignorancji jest jej całkowitym zaprzeczeniem. Każdy zauroczony siłą ignorancji jest szaleńcem, a szaleniec nie jest w stanie zrozumieć, co jest czym. Zamiast robić postęp, ulega degradacji. Definicja siły ignorancji podana została w literaturze wedyjskiej. Vastu-yāthātmya-jñānāvarakaṁ viparyaya-jñāna-janakaṁ tamaḥ: pod wpływem ignorancji nie można zrozumieć rzeczy takimi jakimi są naprawdę. Na przykład każdy wie, że jego dziadek zmarł, zatem on też umrze – człowiek bowiem jest śmiertelny. Umrą również jego dzieci. Więc śmierć jest czymś pewnym. Jednakowoż ludzie w szaleńczy sposób gromadzą pieniądze i pracują bardzo ciężko dniami i nocami, nie dbając o wieczną duszę. Jest to oczywisty przejaw szaleństwa. W tym swoim obłędzie ociągają się ze zrobieniem jakiegokolwiek postępu w duchowym rozumieniu. Tacy ludzie są bardzo leniwi. Kiedy zapraszani są tam, gdzie mogą zdobyć jakąś wiedzę duchową, nie są bardzo zainteresowani. Nie są nawet tak aktywni, jak ludzie kontrolowani przez siłę pasji. Więc innym symptomem człowieka osadzonego w sile ignorancji jest to, że śpi on więcej niż konieczne. Sześć godzin snu jest wystarczającą ilością, ale człowiek w sile ignorancji śpi przynajmniej dziesięć albo dwanaście godzin dziennie. Człowiek taki zdaje się być zawsze przygnębiony i ma skłonności do toksykowania się i snu. Są to objawy osoby uwarunkowanej przez siłę ignorancji.

ZNACZENIE:
 
Osoba kontrolowana przez siłę dobroci jest zadowolona ze swojej pracy czy też zajęcia intelektualnego; przykładem może być naukowiec czy filozof zajmujący się określoną dziedziną wiedzy i czerpiący z tego przyjemność. Człowiek w sile pasji może być zaangażowany w jakąś działalność przynoszącą korzyści; posiada tyle ile może i wydaje to na dobre cele. Czasami próbuje otwierać szpitale, wspomaga jakieś instytucje dobroczynne itd. Takie są oznaki osoby będącej pod wpływem siły pasji. Natomiast siła ignorancji zakrywa wiedzę. Wszystko cokolwiek robi osoba w sile ignorancji, nie jest dobre ani dla niej samej, ani dla innych.

ZNACZENIE:
 
Kiedy zaczyna dominować siła pasji, wtedy pokonane są siły dobroci i ignorancji. A kiedy wybija się siła dobroci, wtedy pokonuje pasję i ignorancję. A kiedy wzrasta siła ignorancji, pokonuje ona dobroć i pasję. To współzawodnictwo między nimi trwa nieprzerwanie. Zatem ten, kto jest rzeczywiście zdecydowany zrobić postęp w świadomości Kṛṣṇy, musi zapanować nad tymi trzema siłami. Przewaga którejś z sił natury przejawia się w naszym postępowaniu, czynnościach, jedzeniu itd. Wszystko to zostanie wytłumaczone w następnych rozdziałach. Ale jeśli ktoś chce, może przez praktykę rozwinąć siłę dobroci i w ten sposób pokonać siłę ignorancji i pasji. Podobnie można rozwinąć siłę pasji i pokonać dobroć i ignorancję, czy też rozwinąć siłę ignorancji, pokonując pasję i dobroć. Mimo iż istnieją te trzy wiążące siły natury materialnej, to jeśli ktoś jest zdeterminowany, może zostać pobłogosławiony siłą dobroci. A przekraczając ją może dojść do czystej dobroci, która nazywana jest stanem vasudeva, stanem, w którym można zrozumieć naukę Boga. To, pod wpływem jakiej siły natury znajduje się dana osoba, można rozpoznać po manifestowanych przez nią czynnościach.

ZNACZENIE:
 
Jest dziewięć bram w ciele: dwoje oczu, dwoje uszu, dwa nozdrza, usta, narządy rozrodcze i odbytnica. Kiedy symptomy dobroci pojawiają się w każdej „bramie” ciała, jest to oznaką, że rozwinięta została siła dobroci. W sile dobroci można widzieć rzeczy właściwie, można słuchać właściwie i jeść właściwie. Osiąga się wówczas czystość zewnętrzną i wewnętrzną. W każdej bramie rozwijają się symptomy szczęścia – i jest to stan dobroci.

ZNACZENIE:
 
Kto kontrolowany jest przez siłę pasji, ten nigdy nie jest zadowolony z pozycji, którą już osiągnął; zawsze pragnie zdobyć więcej. Pragnie zbudować willę i robi wszystko, by była podobna do pałacu, tak jak gdyby mógł w niej mieszkać wiecznie. I rozwija wielkie pragnienie zadowalania zmysłów, bez ograniczeń. Na zawsze chciałby pozostać w swoim domu, ze swoją rodziną, i bez końca oddawać się uciechom zmysłowym. Wszystkie te symptomy charakterystyczne są dla siły pasji.

ZNACZENIE:
 
Gdzie nie ma światłości, tam nie ma też wiedzy. Osoba w sile ignorancji nie postępuje według żadnych określonych zasad. Pragnie ona działać dowolnie, bez żadnego celu. Nawet jeśli jest zdolna do pracy, nie czyni żadnego wysiłku. To nazywane jest ułudą. Chociaż świadomość jest obecna, życie jest bierne. Takie są oznaki osoby pogrążonej w sile ignorancji.

ZNACZENIE:
 
Osoba będąca w sile dobroci osiąga po śmierci wyższe systemy planetarne, jak Brahmaloka czy Janaloka, i tam raduje się szczęściem pobożnych, wyższych istot. Ważne tutaj jest słowo amalān, które oznacza „wolny od pasji i ignorancji”. Ten świat materialny pełny jest różnego rodzaju nieczystości, ale siła dobroci jest najczystszą formą w tym świecie. Dla różnego rodzaju żywych istot istnieją różnego typu planety. Ci, którzy umierają w sile dobroci, osiągają te planety, gdzie żyją wielcy mędrcy i wielcy wielbiciele.

ZNACZENIE:
 
Niektórzy ludzie są przekonani, że raz osiągnąwszy ludzką formę życia, dusza nigdy już nie cofa się do gatunków niższych. Nie jest to jednak prawdą. Według tego wersetu, osoby rozwijające siłę ignorancji, zostają po śmierci zdegradowane do zwierzęcej formy życia i ponownie muszą wznosić się poprzez proces ewolucyjny, by kiedyś powtórnie osiągnąć formę ludzką. Zatem ci, którym poważnie zależy na ludzkim życiu, powinni rozwijać siłę dobroci i z pomocą właściwych osób przekroczyć nawet i tę siłę i osiągnąć świadomość Kṛṣṇy. Taki jest cel ludzkiego życia. W przeciwnym wypadku nie ma gwarancji, że ludzka istota ponownie osiągnie ludzką formę.

ZNACZENIE:
 
Rezultat pobożnych czynów w sile dobroci jest czysty. Dlatego mędrcy, którzy uwolnili się od wszelkiego złudzenia, osiągają stan szczęścia. Natomiast wszystkie czynności spełniane pod wpływem siły pasji są po prostu pełne niedoli. Każde działanie mające na celu szczęście materialne musi skończyć się porażką. Na przykład ileż ludzkiego cierpienia wymaga wybudowanie drapacza chmur. Finansujący to przedsięwzięcie musi włożyć wiele trudu w to, aby zgromadzić tak potężną sumę pieniędzy, a ci, którzy pracują przy budowie, muszą służyć za narzędzia fizyczne, pracując jak niewolnicy. Cały proces jest bardzo kłopotliwy. Bhagavad-gītā mówi, że każda czynność wykonywana pod wpływem pasji jest ostatecznie wielką udręką. Może być w tym odrobina tak zwanego mentalnego szczęścia – „Ja mam ten dom, albo tyle pieniędzy” – ale nie jest to szczęście prawdziwe.

Jeśli chodzi o siłę ignorancji, to osoba działająca w niej nie posiada wiedzy i dlatego wszystkie jej czyny już teraz kończą się cierpieniem, a po śmierci czeka ją życie pośród gatunków zwierzęcych. Życie zwierząt jest zawsze nieszczęśliwe, chociaż pod wpływem złudnej energii māyi, zwierzęta tego nie rozumieją. Przyczyną zabijania biednych zwierząt jest również siła ignorancji. Zabójcy zwierząt nie wiedzą, że w przyszłości zwierzęta te będą miały ciała odpowiednie do tego, aby ich zabić. Takie jest prawo natury. W społeczeństwie ludzkim zabójca człowieka karany jest przez powieszenie. Jest to prawo państwowe. Z powodu ignorancji ludzie nie dostrzegają tego, że istnieje również doskonałe prawo zarządzane przez Najwyższego Pana. Każda żywa istota jest synem Najwyższego Pana i nie toleruje On nawet zabicia mrówki. Trzeba za to zapłacić. Więc oddawanie się zabijaniu zwierząt dla zadowolenia swojego podniebienia jest najgorszym rodzajem ignorancji. Ludzka istota nie ma potrzeby zabijania zwierząt, gdyż Bóg dostarczył tak wielu wspaniałych rzeczy. Jeśli jednak ktoś znajduje przyjemność w jedzeniu mięsa, to działa on w ignorancji i gotuje sobie bardzo ciemną przyszłość. Ze wszystkich rodzajów zabijania zwierząt, najbardziej karygodnym jest zabijanie krów, których mleko jest tak wielkim dobrodziejstwem dla człowieka. Zabijanie krów jest czynem ignorancji najgorszego rodzaju. Słowa lieratury wedyjskiej (Ṛg Veda 9.46.4): gobhiḥ prīṇita-matsaram oznajmiają, że osoba, która mogąc całkowicie zaspokoić swoje potrzeby mlekiem, pragnie zabić krowę, znajduje się w najciemniejszej ignorancji. Znajdujemy również w lieraturze wedyjskiej modlitwę, która mówi:

„Mój Panie, Ty jesteś zawsze życzliwy dla krów i braminów oraz całego społeczeństwa ludzkiego i świata”. (Viṣṇu Purāṇa 1.19.65) Modlitwa ta kładzie szczególny nacisk na ochronę krów i braminów. Bramini są symbolem duchowego wykształcenia, a krowy są symbolem najbardziej wartościowego pożywienia. Dlatego obie te żywe istoty powinny być otaczane szczególną ochroną – i to jest prawdziwym postępem cywilizacji. Jednak współczesne społeczeństwo ludzkie lekceważy wiedzę duchową i popiera zabijanie krów. Oznacza to, że postęp społeczeństwa ludzkiego idzie w złym kierunku, i że przygotowuje ono ścieżkę do swojej własnej zguby. Cywilizacja, która w ten sposób kieruje swoimi obywatelami, iż w przyszłym życiu otrzymują oni ciała zwierząt – z pewnością nie jest cywilizacją ludzką. Obecna cywilizacja ludzka jest błędnie prowadzona przez siły pasji i ignorancji. Jest to bardzo niebezpieczny wiek i wszystkie narody powinny zadbać o to, aby ocalić ludzkość od największego niebezpieczeństwa – a uczynić to mogą poprzez przyjęcie łatwego procesu świadomości Kṛṣṇy.

ZNACZENIE:
 
Ponieważ współczesna cywilizacja nie jest korzystna dla żywych istot, polecana jest świadomość Kṛṣṇy. Poprzez świadomość Kṛṣṇy społeczeństwo rozwinie siłę dobroci. Kiedy rozwinięta zostanie siła dobroci, ludzie będą w stanie widzieć rzeczy takimi, jakimi one są naprawdę. Ludzie w sile ignorancji podobni są do zwierząt i nie mogą widzieć wyraźnie. Będąc pod wpływem tej siły nie wiedzą, że przez zabicie jednego zwierzęcia ryzykują tym, iż w przyszłym życiu sami mogą zostać zabici przez to samo zwierzę. Ponieważ nie mają pojęcia o prawdziwej wiedzy, są nieodpowiedzialni. Aby położyć kres tej nieodpowiedzialnośći, konieczne jest wykształcenie rozwijające w ludziach siłę dobroci. Kiedy zostaną prawdziwie wykształceni w sile dobroci, staną się ludźmi poważnie myślącymi i będą posiadali pełną wiedzę o rzeczywistości. Wtedy dopiero będą mogli żyć szczęśliwie i pomyślnie. Nawet jeśli tego szczęścia i pomyślności nie osiągnie większość ludzi, to jeśli pewien procent społeczeństwa rozwinie świadomość Kṛṣṇy i będzie usytuowany w sile dobroci, wtedy możliwy będzie pokój i pomyślność na całym świecie. Jeśli natomiast cały świat pozostanie pod wpływem pasji i gnorancji, nie będzie pokoju, ani pomyślności. Pod wpływem siły pasji ludzie stają się bardzo chciwi, a ich żądza uciech zmysłowych nie zna granic. Można się przekonać, że jeśli nawet ktoś ma dosyć pieniędzy i odpowiednie warunki dla zadowalania zmysłów, nie posiada on ani szczęścia, ani spokoju umysłu. Nie jest to możliwe, ponieważ usytuowany jest w sile pasji. Jeśli ktoś w ogóle pragnie szczęścia, to nie w pieniądzach go znajdzie. Musi wznieść się do poziomu siły dobroci, przez praktykowanie świadomości Kṛṣṇy. Kto znajduje się pod wpływem siły pasji, to nie tylko nie jest szczęśliwy w swoim umyśle, ale również jego zajęcia i zawód są kłopotliwe. Musi on obmyślać wiele planów, aby zdobyć dosyć pieniędzy do utrzymania swego status quo. Wszystko to zaś jest żałosne. Natomiast siła ignorancji doprowadza ludzi do szaleństwa. Przygnębieni swoimi warunkami, szukają schronienia w środkach toksycznych i w ten sposób jeszcze bardziej toną w ignorancji. Przyszłość, która ich czeka, jest bardzo mroczna.

ZNACZENIE:
 
Werset ten dokładniej przedstawia skutki działania w trzech siłach natury materialnej. Istnieje wyższy system planetarny, w skład którego wchodzą planety niebiańskie, gdzie każdy jest w wysokim stopniu oświecony. Żywa istota może osiągnąć różne planety w tym systemie, odpowiednio do stopnia rozwoju siły dobroci. Planetą najwyższą jest Satyaloka, czyli Brahmaloka, gdzie przebywa pierwsza osoba tego wszechświata Pan Brahmā. Wiemy już, że nie jesteśmy sobie w stanie nawet wyobrazić wspaniałych warunków życia na Brahmaloce, ale najwyższy stan życia, siła dobroci, może nas tam zaprowadzić.

Siła pasji jest czymś pośrednim. Znajduje się ona pomiędzy siłą dobroci a ignorancji. Na ogół nikt nie znajduje się całkowicie pod wpływem jakiejś określonej siły, ale nawet gdyby ktoś był całkowicie w pasji, to po prostu zostanie on na tej Ziemi jako król albo bogaty człowiek. Ale ponieważ oddziaływują na nas mieszaniny różnych sił – można również zdegradować się. Teraz ludzie z tej Ziemi, będący w pasji i ignorancji, chcą na gwałt, przy użyciu maszyn, dostać się na wyższe planety, ale nie jest to możliwe. Osoba w sile pasji może również w przyszłym życiu dostać obłędu.

Najniższa cecha, siła ignorancji, została opisana tutaj jako odrażająca. Rozwijanie ignorancji jest wielkim ryzykiem. Jest to najniższa cecha natury materialnej. Poza formą ludzką, jest jeszcze osiem milionów gatunków życia: ptaki, zwierzęta, gady, drzewa itd. I odpowiednio do rozwoju siły ignorancji, ludzie degradowani są do tych odrażających form. Znaczące jest tutaj słowo tāmasāḥ. Określa ono tych, którzy ciągle pozostają w sile ignorancji, nie wznosząc się do wyższych sił. Przyszłość ich jest bardzo mroczna.

Jednak ludzie w sile pasji i ignorancji mają szansę wznieść się do siły dobroci, a możliwe jest to poprzez system nazywany świadomością Kṛṣṇy. Ci, którzy nie skorzystają z tej szansy, z pewnością pozostaną w tych niższych siłach.

ZNACZENIE:
 
Ponad wszelkie działania sił natury materialnej można wznieść się jedynie poprzez właściwe zrozumienie ich przy pomocy odpowiednich osób. Prawdziwym mistrzem duchowym jest Kṛṣṇa i On udziela tej duchowej wiedzy Arjunie. Zatem tę wiedzę o działaniu odpowiednim do sił natury można zdobyć od tych, którzy są w pełni świadomi Kṛṣṇy, i my właśnie w ten sposób powinniśmy ją otrzymać. W przeciwnym wypadku nasze życie potoczy się niewłaściwą drogą. Dzięki naukom bona fide mistrza duchowego żywa istota może poznać swoją duchową pozycję, swoje materialne ciało, zmysły. Może dowiedzieć się, w jaki sposób została schwytana w pułapkę i pod wpływem jakich sił natury materialnej się znajduje. Jest ona bezradna będąc w matni tych sił, lecz kiedy zrozumie swoją właściwą pozycję, wtedy będzie mogła osiągnąć płaszczyznę transcendentalną, znajdując cel w życiu duchowym. Właściwie to nie żywa istota jest wykonawcą różnych czynności. Jest ona zmuszona do działania, ponieważ jest usytuowana w określonym typie ciała kontrolowanym przez określoną siłę natury materialnej. I dopóki nie otrzyma pomocy od jakiegoś autorytetu duchowego, nie może zrozumieć, w jakiej pozycji właściwie się znajduje. Swoją prawdziwą pozycję może ona zrozumieć poprzez obcowanie z bona fide mistrzem duchowym, i dzięki tej wiedzy może osiągnąć pełną świadomość Kṛṣṇy. A człowiek świadomy Kṛṣṇy nie jest już dłużej kontrolowany przez siły natury. Z Rozdziału Siódmego wiemy, że osoba, która podporządkowała się Kṛṣṇie – wolna jest od działania w siłach natury materialnej. Zatem ten, kto jest w stanie widzieć rzeczy takimi, jakimi są, powoli uwalnia się spod wpływu natury mateialnej.

ZNACZENIE:
 
Werset ten tłumaczy w jaki sposób można – nawet w tym ciele – pozostać w pozycji transcendentalnej, pełnej świadomości Kṛṣṇy. Sanskryckie słowo dehī oznacza”wcielony”. Nawet jeszcze będąc w tym materialnym ciele można, przez postęp w wiedzy duchowej, uwolnić się od wpływu sił natury. Osoba, która tego dokonała, może cieszyć się szczęściem duchowym już teraz, gdyż po opuszczeniu tego ciała, z pewnością pójdzie do nieba duchowego. Ale jeszcze w tym ciele może radować się szczęściem duchowym. Innymi słowy, służba oddania w świadomości Kṛṣṇy jest (jak zostanie to wytłumaczone Rozdziale Osiemnastym) oznaką wyzwolenia się z matni materialnej. Kiedy ktoś uwolni się od wpływu sił natury materialnej, wtedy zaczyna pełnić służbę oddania.

ZNACZENIE:
 
W wersecie tym Arjuna zadaje bardzo istotne pytania. Chce on wiedzieć, jakie symptomy wykazuje osoba, która już pokonała siły natury materialnej. Najpierw zapytuje o cechy właściwe dla takiej transcendentalnej osoby. W jaki sposób ktoś może dowiedzieć się, czy pokonał już wpływ sił natury? Drugie pytanie to: jaki jest sposób życia takiej osoby i jakie są jej zajęcia. Czy kieruje się w swoim postępowaniu zasadami, czy też jej postępowanie jest nieuregulowane? Następnie Arjuna zapytuje o środki, za pomocą których można osiągnąć naturę transcendentalną. Jest to bardzo ważne. Jeśli ktoś nie zna środków, przez które można na zawsze osiągnąć transcendentalną pozycję, to nie może on wykazywać takich symptomów. Więc wszystkie te pytania Arjuny są bardzo ważne i Pan odpowiada na nie.

ZNACZENIE:
 
Arjuna postawił trzy różne pytania i Pan odpowiada na nie po kolei. W wersetach tych Kṛṣṇa najpierw podkreśla, że osoba usytuowana transcendentalnie nigdy do nikogo nie żywi nienawiści i nie ubiega się o nic. Kiedy żywa istota przebywa w tym materialnym świecie, wcielona w jakimś materialnym ciele, znajduje się pod kontrolą jednej z trzech sił natury i wyzwala się spod tego wpływu, kiedy opuszcza to ciało. Ale dopóki przebywa w tym ciele materialnym, powinna zachowywać obojętność. Powinna zaangażować się w służbę oddania dla Pana, tak aby mogła natychmiast zapomnieć o swoim utożsamianiu się z materialnym ciałem. Kiedy ktoś jest świadomy tylko swojego ciała materialnego, działa jedynie dla zadowalania zmysłów. Kiedy jednak kieruje swoją świadomość ku Kṛṣṇie, wtedy natychmiast zarzuca zadowalanie zmysłów. Nie potrzebuje on już tego ciała materialnego i nie musi działać pod jego dyktando. Cechy sił materialnych w ciele będą działały, ale jaźń, dusza, będzie wolna od takiego działania. W jaki sposób staje się ona wolna? Nie pragnie czerpać radości z tego ciała ani nie pragnie wydostać się z niego. Więc usytuowany transcendentalnie wielbiciel automatycznie staje się wolnym. Nie musi wcale starać się o wyzwolenie spod wpływu natury materialnej.

Następne pytanie dotyczyło osoby usytuowanej transcendentalnie. Osoba materialistyczna nie jest obojętna wobec tzw. honoru czy dyshonoru okazywanego jej ciału. Taki fałszywy honor czy dyshonor nie wzrusza osoby usytuowanej transcendentalnie. Wykonuje ona swoje obowiązki w świadomości Kṛṣṇy i nie dba o to, czy ludzie darzą ją szacunkiem czy też nie. Przyjmuje rzeczy, które korzystne są do wypełniania obowiązków w świadomości Kṛṣṇy, poza tym nie potrzebuje niczego materialnego – ani kamienia ani złota. Traktuje jako drogiego przyjaciela każdego, kto pomaga jej w świadomości Kṛṣṇy. Nie żywi nienawiści do swoich tzw. wrogów. Ma jednakowy stosunek do wszystkiego i widzi wszystko na jednym poziomie, gdyż wie doskonale, że nie ma nic wspólnego z tym światem materialnym. Nie wzruszają jej spory społeczne i polityczne, gdyż zna sytuację okresowych zakłóceń i wstrząsów. Nie ubiega się o nic dla siebie. Może podjąć się wszelkiego trudu dla zadowolenia Kṛṣṇy, ale dla samej siebie nie potrzebuje niczego zdobywać. Przez takie zachowanie zdobywa ona pozycję transcendentalną.

ZNACZENIE:
 
Werset ten jest odpowiedzią na trzecie pytanie Arjuny: Jakie są osiągnięcia osoby transcendentalnej? Jak to już wytłumaczono wcześniej, ten materialny świat działa pod wpływem sił natury materialnej. Nie należy jednak niepokoić się działaniem tych sił. Zamiast absorbować swoją świadomość takimi sprawami, lepiej zaangażować ją w działanie w świadomości Kṛṣṇy. Działanie takie nazywane jest bhakti-yogą i polega na poświęcaniu wszystkich swoich czynów Kṛṣṇie. Obejmuje to nie tylko Kṛṣṇę, ale również wszystkie Jego ekspansje, takie jak Rāma i Nārāyaṇa. Ekspansje te są niezliczone. Każdy kto pełni służbę oddania dla którejś z form Kṛṣṇy, czy dla jakiejś Jego ekspansji, jest usytuowany transcendentalnie. Należy również zauważyć, że wszystkie formy Kṛṣṇy są całkowicie transcendentalne, wieczne, pełne szczęścia i wiedzy. Takie osobowości Boga są wszechmocne, wszystkowiedzące oraz posiadają wszelkie cechy transcendentalne. Więc jeśli ktoś z niezachwianą determinacją angażuje się w służbę dla Kṛṣṇy lub dla którejś z Jego pełnych ekspansji, to z łatwością pokonuje on siły natury materialnej, mimo iż są one bardzo trudne do przezwyciężenia. Zostało to już wytłumaczone w Rozdziale Siódmym. Kto podporządkowuje się Kṛṣṇie, ten od razu przezwycięża wpływ sił natury materialnej. Być w świadomości Kṛṣṇy albo pełnić służbę oddania znaczy – osiągnąć równość z Kṛṣṇą. Pan mówi, że Jego natura jest wieczna, pełna szczęścia, a żywe istoty są integralnymi cząstkami Najwyższego, tak samo jak grudki złota są cząstkami kopalni złota. Więc duchowa pozycja żywej istoty jest tak dobra jak złoto, pod względem jakości równa Kṛṣṇie. Różnica indywidualności istnieje nadal, w przeciwnym wypadku nie mogłoby być mowy o bhakti-yodze. Bhakti-yoga oznacza, że jest Pan, wielbiciel Pana i wzajemna wymiana miłości pomiędzy nimi. Zatem zarówno Najwyższa Osoba Boga, jak i żywa istota są osobami i są indywidualnościami, w przeciwnym razie bhakti-yoga nie miałaby żadnego znaczenia. Jeśli ktoś nie znajduje się w tej samej transcendentalnej pozycji co Pan, nie może on służyć Najwyższemu Panu. Aby być osobistym towarzyszem króla, trzeba zdobyć odpowiednie kwalifikacje, Kwalifikacją tą, jeśli chodzi o służbę oddania, jest zostanie Brahmanem, czyli uwolnienie się od wszelkich zanieczyszczeń materialnych. Literatura wedyjska oznajmia: brahmaiva san brahmāpy eti. „Najwyższego Brahmana można osiągnąć przez zostanie Brahmanem”. (Bṛhad-āraṇyaka Upaniṣad 4.4.6) Oznacza to, że należy zostać jakościowo jednym z Brahmanem. Przez osiągnięcie Brahmana nie traci się swojej – jako indywidualnej duszy – wiecznej tożsamości Brahmana.

ZNACZENIE:
 
Konstytucją Brahmana jest nieśmiertelność, niezniszczalność, wieczność i szczęście. Brahman jest początkiem realizacji transcendentalnej. Etapem drugim, środkowym, w transcendentalnej realizacji jest Dusza Najwyższa, Paramātmā. A ostateczną realizacją Prawdy Absolutnej jest Najwyższa Osoba Boga. Dlatego też zarówno bezosobowy Brahman, jak i Paramātmā zawarte są w Najwyższej Osobie. Rozdział Siódmy tłumaczy, że materialna natura jest manifestacją niższej energii Najwyższego Pana. Pan zapładnia tę niższą naturę cząstkami natury wyższej i jest to działanie elementu duchowego na naturę materialną. Kiedy żywa istota, uwarunkowana przez naturę materialną, zaczyna kultywować wiedzę duchową, czyni ona postęp, z pozycji materialnej stopniowo wznosząc się do koncepcji Najwyższego jako Brahmana. Pierwszym etapem w samorealizacji jest osiągnięcie realizacji Brahmana. Na tym etapie osoba, która zrealizowała Brahmana, jest transcendentalna w stosunku do pozycji materialnej, ale nie jest ona prawdziwie doskonała w swojej realizacji. Jeśli chce, może pozostać w tej pozycji, a następnie stopniowo wznieść się do realizacji Paramātmy – i w końcu do realizacji Najwyższej Osoby Boga. Jest wiele takich przykładów w literaturze wedyjskiej. Czterej Kumārowie najpierw byli usytuowani w koncepcji bezosobowego Brahmana, lecz następnie stopniowo wznieśli się do płaszczyzny służby oddania. Kto jednak nie jest w stanie wznieść się ponad bezosobową koncepcję Brahmana, ten zawsze narażony jest na ryzyko upadku. Śrīmad-Bhāgavatam informuje, że chociaż nawet jakaś osoba może wznieść się do etapu bezosobowego Brahmana, to jeśli nie idzie dalej w swojej realizacji i nie posiada informacji o Najwyższej Osobie Boga, jej inteligencja nie jest doskonale czysta. Dlatego, pomimo osiągnięcia platformy Brahmana, jeśli nie jest zaangażowana w służbę oddania dla Pana, jest narażona na ryzyko upadku. W języku wedyjskim mówi się również, raso vai saḥ, rasaṁ hy evāyaṁ labdhvānandī bhavati: „Kiedy ktoś poznaje Osobę Boga, ocean wszelkich przyjemności, Kṛṣṇę, wtedy osiąga prawdziwe szczęście transcendentalne”.(Taittirīya Upaniṣad 2.7.1) Najwyższy Pan posiada w pełni sześć bogactw i kiedy wielbiciel zbliża się do Niego, następuje wymiana tych sześciu bogactw. Sługa króla używa życia prawie na równi z królem. A więc służbie oddania towarzyszy wieczne, niezniszczalne szczęście i wieczne życie. Zatem realizacja Brahmana, czyli wieczności i niezniszczalności, zawarta jest w służbie oddania. Posiada ją osoba, która zaangażowana jest w pełnienie takiej służby.

Żywa istota, pomimo iż jest Brahmanem z natury, posiada pragnienie panowania nad materialnym światem, i to pragnienie jest przyczyną jej upadku. W swojej konstytucjonalnej pozycji żywa istota znajduje się ponad trzema siłami natury materialnej, ale obcowanie z tą naturą jest przyczyną jej uwikłania w różne siły: dobroć, pasję i ignorancję. To pragnienie dominowania nad materialnym światem istnieje w niej właśnie z powodu obcowania z tymi trzema siłami. Jednak przez zaangażowanie się – w pełnej świadomości Kṛṣṇy – w służbę oddania, natychmiast osiąga ona pozycję transcendentalną, i w ten sposób zanika jej bezprawne pragnienie kontrolowania natury materialnej. Należy zatem praktykować proces służby oddania w towarzystwie wielbicieli, zaczynając od słuchania, intonowania, pamiętania itd., czyli dziewięciu przepisanych metod dla realizacji służby oddania. Stopniowo, dzięki obcowaniu z wielbicielami i oddziaływaniu mistrza duchowego, znika materialne pragnienie dominowania i utrwala się pozycja takiej osoby w transcendentalnej służbie dla Pana. Metoda ta jest polecana od dwudziestego drugiego do ostatniego wersetu tego rozdziału. Służba oddania dla Pana jest bardzo prosta: należy służyć Panu, spożywać pozostałości pokarmu ofiarowanego Bóstwom, wąchać kwiaty ofiarowane lotosowym stopom Pana, odwiedzać miejsca, gdzie Pan odbywał Swoje transcendentalne rozrywki, czytać o różnych Jego czynach i wymianie miłości z wielbicielami, intonować zawsze transcendentalne wibracje Hare Kṛṣṇa, Hare Kṛṣṇa, Kṛṣṇa Kṛṣṇa, Hare Hare / Hare Rāma, Hare Rāma, Rāma Rāma, Hare Hare oraz przestrzegać postów w niektóre dni, na pamiątkę pojawienia się i odchodzenia Pana i Jego wielbicieli. Przez przestrzeganie tego procesu można całkowicie uwolnić się od przywiązania do wszelkich czynności materialnych. Kto może w ten sposób osiągnąć brahma-jyoti czy różnorodność koncepcji Brahmana, ten staje się jakościowo równym Najwyższej Osobie Boga.